Spisek Michała Anioła

Jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł malarskich – fresk Michała Anioła pt. „Stworzenia Adama” znajdujący się we wnętrzu Kaplicy Sykstyńskiej – jest jednocześnie przejawem wewnętrznej walki jaka rozgrywała się w Watykanie w pierwszej połowie XVI wieku. Fresk powstawał w latach 1508-1512, czyli w przededniu wystąpienia Marcina Lutra i początku Reformacji Kościoła. Luter nie był jednak ani pierwszym – należy zawsze pamiętać, że przed nim byli inni reformatorzy John Wycliffe i Jan Hus, ani także jedynym, który w tym okresie domagał się reform.

Vittoria Colonna (rysunek Michała Anioła)
Vittoria Colonna (rysunek Michała Anioła)

Poza nimi w samym Watykanie działała tajna grupa kardynałów i artystów, którzy chcieli przeprowadzić duchową odnowę Kościoła, wskazywali na potrzebę czytania Pisma Świętego, a jedną ze szczególnych nauk jakie chcieli zaakcentować było usprawiedliwienie z wiary. Uważali, że w tych dążeniach prowadził ich wyraźnie Duch Święty, stąd przyjęli nazwę Spirituali. Do tej grupy należał między innymi poeta Vittoria Colonna, który w swych wierszach wskazywał na Jezusa – omijając przy tym całe pośrednictwo, a także Michał Anioł. Najpierw mała próbka twórczości Vittorii Colonny i sposobu w jakie odwracał się od watykańskiej władzy:

Ci, którzy skupiają wzrok na Chrystusie,
a nie najbystrzejsze umysły, tych, którzy czytają najwięcej książęk,
oni doznają szczęścia w boskim Elizjum.

(fragment wiersza „Boża cudowna łaska”)

Portret Michała Anioła, Daniele da Volterra
Portret Michała Anioła, Daniele da Volterra

Jednak chyba największą odwagą wykazał się Michał Anioł, który na zlecenie papieża Juliusza II namalował scenę z Księgi Rodzaju 1,27. W obrazie szokuje nie to, że Bóg jest przedstawiony w sposób antropocentryczny – jako starszy mężczyzna, także nie to, że czerwony szal okalający Boga JHWH przypomina macicę, a zielony szal pępowinę – co by wyjaśniało skąd u Adama pępek, ale jawny sprzeciw wobec roli Watykanu. Chodzi mianowicie o to jaki ten obraz wysyła komunikat: między człowiekiem a Bogiem nie ma żadnego pośrednika. Na dokładnie odwrotnym stanowisku stał przecież Watykan. Fresk Michała Anioła zachęcał więc widzów do szukania bezpośredniego kontaktu z Bogiem.

Michelangelo-Sistine-Chapel-Adam-Brain-

Co więcej, to w jaki sposób przedstawiony jest Bóg JHWH niesiony przez cheruby zdaje się zdradzać dalsze sympatie autora „Stworzenia Adama”. Nie trzeba dużej wyobraźni by w kształcie tej czerwonej chusty dostrzec zarys mózgu. Co chciał przez to powiedzieć Michał Anioł? Mózg symbolizuje zwycięstwo rozumu nad dogmatem, innymi słowy, człowiek ma dane od Boga wszystko by móc z Nim nawiązać kontakt lub by na ten kontakt odpowiedzieć. Ponownie jest to komunikat przeciwny do tego jaki wysyłał oficjalnie Watykan. Co ciekawe współczesna medycyna jest w stanie potwierdzić, że ośrodki mózgu, które odpowiadają za poszczególne emocje odpowiadają wyrazom twarzy cherubów z otoczenia Boga JHWH – przypadek? Nie sądzę.

Bibliografia:

Dodaj komentarz